చెరువుగట్టు - ఉయ్యాల స్తంబాలు

***  శ్రీ రామ *** 

చాలా రోజుల తరువాత ఆంటే ఇంచుమించు పుష్కరకాలం తరువాత ఇటీవల మా సొంతూరు వెళ్ళడం జరిగింది. సొంతూరు ఆంటే తాత గారు ఊరు అన్నమాట. నేను అక్కడ పుట్టలేదు, పెరగలేదు కానీ మా ఊరంటే చాలా చాలా ఇష్టం (మీ అందరి లాగే). 

మా వూరు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా లోని ఒక "అందమయిన" చిన్న పల్లెటూరు. నిజంగా అందమయినదే.. పక్క ఫోటో చూడండి :-) . మా తాత ముత్తాతలు అందరూ ఆ ఊళ్లోనే గానీ , మా చదువుల మూలం గా మా  కుటుంబం ఆ ఊరు వదలి బయటకు వచ్చాం.  సాధారణంగా "మీ తాత గారి ఊరంటే ఎందుకు ఇష్టం" అని అడగగానే మనకి ముందు గుర్తొచ్చేది తాతయ్య నానమ్మల ప్రేమే  కదా.. అది మాకు డబుల్ అన్నమాట.. ఎందుకంటే.. మా నాన్నమ్మకి , మా చిన్న నాన్నమ్మ(నానమ్మ చెల్లెలు)కి కలిపి  మా నాన్నగారు ఒక్కరే... ఏక నిరంజన్ :-)  మా చిన్న నాన్నమ్మ వాళ్లకి పిల్లలు లేనందువల్ల మా నాన్న గారు రెండు కుటుంబాలకి ఒకడే కొడుకు... అందువల్ల మాకు ఇద్దరు నానమ్మలు ..ఇద్దరు తాతయ్యలు.. 

చిన్నప్పుడు వేసవి సెలవలకి , అప్పుడప్పుడు సంక్రాంతి సెలవలకి మా వూరు వెళ్ళే వాళ్ళం.. సంక్రాంతి సెలవలకు వెళ్ళినప్పుడు అమ్మ , నాన్నగారు  సెలవలు అన్నిరోజులు మాతో ఉండేవారు... వేసవి సెలవలకయితే మమ్మల్ని (పిల్లల్ని ) దింపేసి వెళ్లి పోయి .. మళ్లీ సెలవలు అయ్యే టైంలో తీసుకెళ్ళడానికి వచ్చేవారు.. అందువల్ల మాకు సంక్రాంతి సెలవల కన్నా వేసవి సెలవలు అంటేనే ఎక్కువ ఇష్టం :-) ఇక మమ్మల్ని ఆపేవారు ఎవరూ వుండరు కదా..

ఇద్దరు నాన్నమ్మల ఇల్లు వేరే వేరే వీదుల్లో ఉండేవి (ఆ ఊరుకున్నవి మూడే వీధులు అనుకోండి:-) ). చిన్న నానమ్మ దగ్గర వుంటే పెద్ద నాన్నమ్మ ఇంటిని " ఆ వీధి" అనే వారు..  పెద్ద నాన్నమ్మ దగ్గర ఉంటె చిన్న నానమ్మ ఇంటిని " ఆ వీధి " అనే వారు.. ఆంటే వాడుకలో "ఆ ఈది లో అన్నం తినని వచ్చావా " ఆంటే " ఆ నానమ్మ దగ్గర తిన్నావా " అని అర్ధం. ఇంతకూ "ఆ వీధి " ఆంటే పెద్ద నానమ్మ ఇల్లా.. చిన్న నానమ్మ ఇల్లా అని నాకు చిన్నపుడు అర్ధం అయ్యేది కాదు.. అది జంబలకిడిపంబ సినిమాలో 'ఇదారాయియే' లాంటిది అని పెద్దయ్యాక అర్ధం అయ్యింది. 

మా వూళ్ళో బస్సు దిగగానే ఉయ్యాల స్తంబాల మీద గోల గోల చేస్తూ రామ చిలుకలు స్వాగతం పలికేవి.. పైన స్తంబాలమీద చిన్న చిన్న ఇల్లుల వున్నాయి కదా.. అవి రామచిలకల కోసం కట్టిన గూళ్ళు .. మొదట్లో అవి తాటి చెట్లతో చేసిన స్తంబాలు (తాటి పట్టీలు).. ఆ తరువాత సిమెంట్  స్తంభాలు వచ్చాయ్.. ఆ రామచిలుకల అల్లరి వింటూ బస్సు దిగి మా ఊళ్ళో కాలు పెట్టగానే "ఆది " లో జూ ఎన్ టి ఆర్ కి పొంగినట్టు నరాలు ఉప్పొంగేవి.. పౌరుషం తో కాదు.. ఆనందం తో :-) . దిగగానే ముందు మా పెద్ద నానమ్మ ఇంటికి వెళ్ళాలి.. అది రూలు .. ఆ తరువాత మా ఇష్టం.. చిన్న నానమ్మ ఇల్లు చెరువు  గట్టు మీద వుండేది అందువల్ల మేము అక్కడే ఎక్కువ గడిపేవాళ్ళం..  

పొద్దున్నే లేచి వేడి వేడి ఇడ్లీ తిని .. ఆటలకు బయలు దేరేవాళ్ళం.. చెరువు లో నీళ్ళు ఉన్నంత కాలం చెరువు గట్టు మీద ఆటలు, వేసవి లో చెరువు ఎండిపోయాక ఆ చెరువులో ఆటలు..  అసలు టైం తెలేసేది కాదు.. ముఖ్యం గా కొబ్బరి ఈనే తో 'తొండలు' పట్టి వాటికి పోటీలు (కోడి పందాలు లాగ ) పెట్టడం అప్పట్లో మా ఫెవోరేట్ ఆట..పక్క పోటో లో చూపించినట్టు పచ్చి కొబ్బరు ఆకునుండి ఈనే తీసి .. ఆ ఈనే లో ఎక్కువ ఫ్లేక్సిబిల్ గా వుండే చివర అలా చుట్టి జారుముడి వేసి ..దాన్ని తొండ తల దాంట్లో వెళ్ళేలా చేసి అప్పుడు ఆ కొబ్బరి ఈనే లాగడమే.. అప్పుడు ఆ ముడి దాని పీకకి బిగుసుకొని అది మన చేతికి చిక్కుతుంది.. అయ్యో పాపం అనుకుంటున్నారా.. చిన్నప్పుడు అలానే ఆడేవాళ్ళం మరి :-(.   

మద్యాహ్నం ముంజికాయలు , మామిడి కాయలు కోసం పొలం మీద పడేవాళ్ళం..  ముంజి కాయలు తిన్నాక వాటితో ముంజికాయబండి చేసుకుని అది తోసుకుంటా ఆడుకునే వాళ్ళం.  ముంజికాయలు లేకపోతె కనీసం కొబ్బరి పుచ్చుల (రాలిపోయిన కొబ్బరి పిందెలు)  తో ఆయినా బండి చెయ్యాల్సిందే.. పొలం లో వున్న చెరువు దగ్గర మా మద్యాహ్నం ఆట. అది మా సొంత చెరువు కాబట్టి ఆ చెరువులో అప్పుడప్పుడు చేపలు పట్టేవాళ్ళం..  నీళ్ళు ఎండిపోతున్న టైం లో  మట్టగిడసల కోసం ఆ బురద లోనే తెగ కేలికేవాళ్ళం. సాయంత్రం ఇంటికి చేరుకొగానే స్నానం.  మేమెంత తాడిలా ఎదిగినా నానమ్మే స్నానం చేయించేది .. లైఫ్బాయ్ తో శుబ్రంగా  తోమేసేది  ..:-)  మాకు లైఫ్బాయ్ కానీ మా చిన్న నానమ్మ మాత్రం లక్స్ వాడేది (ఒకప్పుడు మా వూళ్ళో లక్స్ సబ్బు ఒక్క మా చిన్న నానమ్మ మాత్రమే వాడేదట.. అప్పట్లో ఒకసారి వాళ్ళింట్లో దొంగోడు వచ్చి అన్నీ వదిలేసి లక్స్ సబ్బులు పట్టుకుపోయాడట.. :-) ). అక్కడుంటే సాయింత్రం వెలుగు వుండగానే  డిన్నర్ అయిపోయేది ... 7 అయ్యేసరికి ఆరుబయట పక్కలు.. ఒక్కోసారి ఎప్పుడూ చీకటి పడుతుందా..ఎప్పుడూ మంచాలు వెద్దామా అని ఎదురు చూసే వాళ్ళం.. దానికి కారణం చిన్న నానమ్మ చెప్పే కాశి మజిలి కధలు.. మా నానమ్మకి రెండు మూడు సిగ్నేచర్ కథలు ఉండేవి ..అవే ఒక్కోటి సీరియల్ లా వారం చెప్పేది.. ఒక్కోసారి కధ వింటూనే నిద్రలోకి జారుకునే వాళ్ళం.. పొద్దునే పక్షులు కువకువలతో నిద్ర లేపేవి.. లేచి పందిపుల్ల (అదే వేపుల్ల) నములుతూనే ఆటలు మొదలు పెట్టేవాళ్ళం..  శుక్రవారం వచ్చిందంటే పక్కూరు సంత నుండి మా ఇద్దరు తాతలు తెచ్చే పొట్లాల కోసం ఎదురు చూపులు..  పొట్లం ఆంటే ఎక్కువగా పంచదార కొమ్ములు , వెన్నముద్దలు (స్వీట్) , కారబూంది,  మెత్తని పకోడీ,  లాంటివి తెచ్చేవారు. నాకు ప్రత్యేకంగా "బెల్లం జిలేబి"... ఇంకా స్పెషల్ ఆంటే మామిడి తాండ్ర. అక్కడుండగా ఎక్లాసాయిన మాంచి బూతులు కూడా నేర్చుకునే వాడినని మా అమ్మగారు అంటుంటారు కానీ నాకు పెద్దగా గుర్తులేదు  :-)

వేసవిలోనే ఆ వూరు అమ్మవారి జాతర, హనుమాన్ జయంతి  వచ్చేవి .. చుట్టాలందరూ వచ్చేవారు.. ఇక ఆ మూడురోజులు అసలు ఖాళీ వుండేది కాదు మాకు.. ఇక్కడ హనుమాన్ గుడి గురించి చిన్న స్టొరీ వుంది.. 1950 -60 లో మా వూళ్ళో ఒక వృద్ద వానరం ఉండేదట.. బాగా ముసలిదయిపోయి ఒక రోజు మా చినతాత గారి పొలం గట్టుమీద కాలం చేసిందట. మా చినతాత గారు దాన్ని ఊరంతా ఊరేగించి ఆ తరువాత అంత్యక్రియలు జరిపించారట. తరువాత కొన్నాళ్ళకి ఆంజనేయస్వామి మా చిన తాత కలలో కనిపించి దానికి మనిషి జరిపిన్నట్టే మిగతా శ్రాద్దకర్మలు చేయించమని చెప్పాడట.. అప్పుడు మా చినతాత ఊళ్ళో ఈ విషయం చెబితే ఊళ్ళో అందరూ పెద్ద ఎత్తున చందాలు వేసుకుని ఘనంగా మిగతా కార్యక్రమాలు చేసారట.. ఆ తరువాత కొన్నాళ్ళకి ఆ వానరాన్ని పూడ్చిపెట్టిన స్తలం లోనే ఈ హనుమంతుడి గుడి కట్టారట..  (వానరాన్ని పూడ్చిపెట్టిన స్తలం లోనే హనుమంతుడి విగ్రహం దొరికిందని అందుకే అక్కడ గుడి కట్టారు అని కొందరు అంటారు) . అది చాలా మహిమ గల గుడి అని చాలామంది నమ్మకం .. ఆఫ్కోర్స్ నాక్కూడా ...

ఎక్కువ చిన్న నానమ్మ ఇంటిదగ్గ గడిపినా.. నేను అలిగినప్పుడు మాత్రం పెద్ద నానమ్మ దగ్గరే ఉండేవాడిని.  మా ఇంట్లో మిగతా పిల్లలు ఎవరూ పెద్దగా అలిగే వారు కాదు కానీ నేను కాస్త ఎక్కువే. అయితే ఆ అలకలు కులుకులు అన్నీ ఆ ఊళ్లోనే ..మా అమ్మగారి దగ్గర వున్నప్పుడు అలకలు కుదిరేవి కావు ... మా వూళ్ళో మాత్రం ప్రతి చిన్న విషయానికి కూడా అలిగే వాడినట..అలిగినప్పుడు మా పెద్ద నానమ్మ మంచం కింద దూరి ఎంత బ్రతిమిలాడినా బయటకు వచ్చేవాడిని కాదంట.. అందరూ (తాతలు , నానమ్మలు, మిగతా చుట్టాలు ) బ్రతిమిలాడి విసుగొచ్చి వెళ్లి పోయాక అప్పుడు మా పెద్దనానమ్మ తన బ్రహ్మాస్తం తీసేదట.. అదే నాటు కోడి గుడ్డు (country hen egg ) :-) అది తినిపిస్తానంటే వెంటనే వచ్చే వాడినట..  (పూర్వ జన్మలో ఈ పామునో అయి ఉంటా :-))  * ఈ పేరాకి ఇన్స్పిరేషన్ ఈ పోస్ట్

నాకు కొద్ది కొద్ది గా గుర్తు ఉన్నప్పుడే మా పెద్దనానమ్మ గారు కాలం చేసారు.. ఆ తరువాతనుండి వెళ్ళినప్పుడల్లా పూర్తిగా మా చిన్న నానమ్మ ఇంటి దగ్గరే వుండేవాళ్ళం.. కొన్నాళ్ళకి మేము పెద్దవాళ్ళం అవ్వడం తో వేసవి సెలవలకు వెళ్ళడం తగ్గిపోయింది.. అప్పుడప్పుడు వెళ్లి చూసేవాళ్ళం.. జాతరకి అలా.. మా చిన్న నానమ్మ గారు కూడా కాలం చేసాక కొన్ని సంవత్సరాలు ఆ ఊరు వెళ్ళబుద్ది కాలేదు.. ఆ తరువాత కుదరలేదు.. మొత్తానికి మొన్న ఇండియా వెళ్ళినప్పుడు అనుకోకుండా వెళ్ళవలసిన అవసరం వచ్చింది.. 

ఈ సారి ఊళ్ళో అడుగుపెట్టాక అప్పట్లోలా నరాలు ఉప్పొంగలేదు.. వెళ్ళే ముందు వరకూ వున్న ఉత్సాహం .. తరువాత లేదు.. ఉయ్యాల స్తంబాలు వున్నాయి కానీ రామ చిలుకలు లేవు.. చెరువుగట్టు వుంది కానీ మా చిన్న నానమ్మ  లేదు.. చిన్నప్పుడు నేను వెళ్ళగానే నా చుట్టూ మూగే నా స్నేహితులు లేరు .. అందరూ వివిధ కారణాల వల్ల పక్కనున్న పట్టణానికి తరలి పోయారు.. ఇల్లు వుంది కానీ ఇంటి ముందు పిచ్చుకలకు కట్టే పాలకంకులు లేవు... పిచ్చుకలు లేవు.. అప్యాయంగా పలకరించే చుట్టాలు లేరు.. ఎవరో కొద్ది మంది తప్ప అందరూ మాలాగే పట్టణానికే వెళ్ళిపోయారు. ఊరు మొత్తం మారిపోయింది.. చాలా మటుకు పాకలు "వై ఎస్ డాబాలు", పెంకుటిల్లులు "సొంత డాబాలు" అయిపోయాయి. రెండు పంటలు పండే పొలాలు నీళ్ళు లేక ఒక పంటే కనా కష్టం గా పండుతున్నాయ్... ఆ ఆంజనేయస్వామి గుడి డెవెలప్మెంట్ లేకుండా అలానే వుంది కానీ ఊళ్లోకి ఫస్ట్ క్లాసు చర్చి మాత్రం వచ్చింది..  వీదుల్లో కూర్చొని ఏదో పని చేసుకుంటూ,  కబుర్లు చెప్పుకుంటూ , వచ్చి వెళ్ళేవారిని పలకరించే ఆడాళ్ళు అందరూ ఇప్పుడు టి వి లో సీరియల్స్ చూస్తూ గడిపేస్తున్నారు..  ఇవే డెవెలప్మెంట్ కి చిహ్నాలు ఏమో .. 


ఇంతకు ముందు నా కళ్ళు మూసుకున్నప్పుడు కనిపించే చిన్నప్పటి కలర్ఫుల్ జ్ఞాపకాలు ఇప్పుడు కొద్దిగా మసకబారాయి. అప్పుడు కనిపించినంత అందంగా  అమాయకంగా మా వూరు ఇప్పుడు కనిపించడం లేదు.. :-(  ఒకవైపు మళ్లీ ఊరు చూసానన్న ఆనందం .. ఇంకోవైపు ఎందుకో కొద్ది డిసప్పాయింట్మెంట్ .. ఈ సంవత్సరం చూసిన మా ఊరు జ్ఞాపకాలు త్వరగా మరచిపోవాలని,  ఆ పొర తొలగి పోయి ఇంతకూ ముందు జ్ఞాపకాలే మిగలాలని కోరుకుంటున్నాను... 


మంచు

అబ్బే లాభం లేదు ...మార్చాల్సిందే

***  శ్రీ రామ  ***

అబ్బే లాభం లేదు మార్చాల్సిందే .. ఏంటా అనుకుంటున్నారా .. అదే నా బ్లాగ్ టైటిల్ మరియూ నా బ్లాగ్ పేరు .. మొదట్లో ఏదో అనాలోచితం గా పెట్టిన పేరు (ఆ రోజే చూసా ఆ సినిమా) .. కేవలం కామెంట్లకే కదా  అని అంత పట్టించుకోలేదు .. కొన్నాళ్ళక్రితం ఎవరో "మీ బ్లాగ్ నేమ్ నచ్చక మీ కామెంట్స్ చదవను" ఆంటే.. నా బ్లాగ్ నేమ్ కి ఏమొచ్చింది బానే వుంది కదా అనుకున్నా.. ఆ చెప్పినాయన/చెప్పినావిడ ఎందుకు నచ్చలేదో చెప్పి వుండాల్సింది.. సరే.. ఈ మద్య ఎవరో ఈ బ్లాగ్ పేరుకి ఆయనకి తోచిన అర్ధం చెప్పారు .. అదే కరెక్ట్ మీనింగ్ ఏమో అని అనుమానం వచ్చాక.. నా బ్లాగ్ పేరు నాకు అస్సలు నచ్చడం లేదు..

సర్లే మార్చేద్దాం అని నిర్ణయించుకొని.. ఏ పేరు పెట్టాలా  అని గత రెండు వారాలుగా ఎంత మోచిప్పలు బద్దలుకొట్టుకుంటున్నా  సరైన పేరు తట్టడం లేదు.. సింపుల్ వుండే 'నేస్తం ' ,' భావన' ఇలాంటి పేర్లు పెడదామంటే వున్నవన్ని ఇప్పటికే వాళ్ళు పెట్టేసుకున్నారనిపిస్తుంది.. 'వాలు కొబ్బరిచెట్టు' , ' ఏటి గట్టు ' లాంటి అందమయిన పేర్లు పెట్టాలంటే కాస్త టేస్ట్ తెలిసుండాలి.. ఇష్టమయిన గోదావరి పేరుతొ ఇప్పటికే బోల్డు బ్లాగులున్నాయ్.. 'మానస సంచరర ' లాంటి పదాలకి అర్ధాలే తెలియదు కాబట్టి అలాంటి కష్టమయిన పేర్ల జోలికి నేను  వెళ్ళను .. Marxist-Leninist-Feminist-Chemist-Druggist Revolutionary లాంటి కాంప్లికేటెడ్ పేరు పెడదామంటే కొందరు " @(+_*)(*@&*_(# " అని తిట్టారు. కాస్త వెరైటీ గా ఏ ' కాకినాడ దాదా' అని పెడదామంటే ..ఈ మద్య అసలే కత్తి మీదో, అతని  గ్యాంగ్ మీద ఎవరు కాస్త వ్యతిరేకం గా కామెంట్ పెట్టినా, పోస్ట్ రాసినా అది మలక్పేట్ రౌడి నే అని అనుమానిస్తున్నారు.. ఇక దాదా, రౌడి, గూండా లాంటి  పేర్లు పెడితే నేను మలక్పేట్ ఒకటే అంటారు. ఇంకా మా వూరి పేరు , ఇష్టమయినవి అన్నీ ఆలోచించా ఏది తట్టడం లేదు.. ఒక వేళ మార్చినా ఆ కొత్త పేరు నాదే అని పాత పేరుతొ చెప్పుకుంటూ వుండాలి.

సరియిన పేరు దొరికే వరకూ ఇప్పుడున్న పేరు నే సగం చేసి మొదటి సగం "మంచు" అనో రెండవ సగం 'పల్లకి' అనో వుంచేద్దామని నిర్ణయించుకున్నా.. ఎక్కువమంది పిలిచే పేరు 'మంచు' కనుక ప్రస్తుతానికి అదే.. ( 'మంచు' ఆంటే నేనేదో మోహన్ బాబు చుట్టాననుకునేరు ) .. ఏదో .... త్వరలో మంచి పేరు పెట్టేసి నిఖిత లాగా రోజుకో పది పదిహేను పోస్తులేసేయ్యాలి ...

ఎవరయినా మంచి పేరు సలహా ఇస్తే ఒక 10 కామెంట్లు ఫ్రీ :-)) .. ..

- మంచు

** తెలియని వారి కోసం:   @(+_*)(*@&*_(# ఆంటే  తెలుగు అర్ధం మార్తాండ  అని

నా ఉద్యమం, కొన్ని సూచనలు - 3 - CPR (Updated )

*** శ్రీ రామ ***

ఇంతకు ముందు టపా లో చెప్పుకున్నది మళ్లీ ఒక్కసారి గుర్తుచేసుకుని తరువాత అసలు టపాలోకి వెళదాం. 'ఎవరయినా స్పృహ తప్పి పడిపోతే ముందు చూడాల్సింది  ఆ వ్యక్తి శ్వాస తీసుకుంటున్నాడా  లేదా అని. ఒకవేళ ఆ వ్యక్తి  శ్వాస తీసుకోవడం లేదు అనిపిస్తే అప్పుడు మనం చేయవలసిన ప్రధమ చికిత్స చాలా చాలా ముఖ్యమైనది (critical). శ్వాస తీసుకుంటుంటే అప్పుడు మనం అంత కంగారు పడక్కర్లేదు'. స్పృహ తప్పడానికి కార్డియాక్ అరెస్ట్, విద్యుత్ ఘాతం (కరెంట్ షాక్), నీళ్ళలో మునిగిపోవడం(drowning) , తలకి గట్టి దెబ్బ తగలడం (head injury),  కొన్ని రకాల మందులు (నిద్ర మాత్రలు వంటివి) అతిగా వాడటం  లాంటి రకరకాల కారణాలు ఉండొచ్చు..కారణం ఏదయినా ప్రధమ చికిత్స ఇంచుమించు ఒక్కటే. ఈ ప్రధమ చికిత్స యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం కృత్రిమ శ్వాస అందించడం. ఈ కృత్రిమ శ్వాస అందించే ప్రక్రియనే CPR (cardiopulmonary resuscitation) అంటారు. దీన్నే కొంత మంది ABC (Airway - Breathing -Circulation) అని కూడా వ్యవహరిస్తూ  వుంటారు. ABC అన్నది గుర్తుపెట్టుకోవడం సులువని నేను ఇదే వాడుతుంటా.

ఈ ప్రధమ చికిత్స చేసే పద్దతి శిశువులకు (infant ఏడాది లోపు పిల్లలు ) , పిల్లలకు ( children1- 8 years ) , పెద్దలకు ( 8 ఏళ్ళు మరియూ అ పైన ) వేరు వేరు గా వుంటుంది. ఆ మూడు పద్దతులూ ఇక్కడ చూద్దాం . 

పెద్దలకు (8 ఏళ్ళు పైన ) :  

1.  ముందు అచేతనంగా పడివున్న ఆ వ్యక్తి స్పృహలో వున్నాడా లేదా అని తెలుసుకోవడం: " స్పృహ లో వున్నవా"  అని అరుస్తూ,  ఆ వ్యక్తి భుజాలు పట్టుకుని బాగా కుదపాలి. కనీసం మూడు సార్లు అడగాలి. (ఎక్కువ సమయం వృదా చెయ్యకూడదు, మూడు సార్లకి మహా అయితే 10 సెకండ్లు పడుతుంది). 

2. అప్పటికి లేవకపొతే వెంటనే సహాయం కోసం అరవండి /ఫోన్ చెయ్యండి . ఎవరయినా సహాయం చెయ్యడానికి అందుబాటులో వుంటే వారికి అంబులన్స్ పిలిచే పని అప్పచెప్పండి. ఎవరూ అందుబాటులో లేకపోతె ప్రధమ చికిత్స చేసేముందు మీరే అంబులెన్స్ సహాయం కోసం కాల్ చెయ్యండి.మనం అంబులన్స్ కోసం కాల్ చెయ్యాల్సి వచ్చేది అత్యవసర సమయాల్లో మాత్రమే అందుచేత గుర్తుంచుకోవాల్సిన కొన్ని ముఖ్యమయిన సూచనలు తరువాతి టపాలో.

ఆ తరువాత కృత్రిమ శ్వాస అందించే ప్రధమ చికిత్స చెయ్యాలి. ఈ కింద ఇచ్చిన స్టెప్స్ CPR or ABC ఎలా చెయ్యాలో వివరించేవి.

3 Airway : ఈ కృత్రిమ శ్వాస అందించే ప్రక్రియ లో ముందు చూడాల్సింది 'ఆ స్పృహ తప్పిన వ్యక్తి గాలి పీల్చుకోవడానికి ఏమయినా అడ్డుపడుతుందా (ఏదయినా బ్లాక్ చేస్తుందా అని )'. ఎక్కువ సందర్బాలలో ఆ స్పృహ తప్పిన వ్యక్తి నాలుకే లోపలకి (గొంతులోకి) మడత పడి శ్వాసకి అడ్డుపడుతుంది . అందువల్ల ముందు ఈ పక్క బొమ్మ లో చూపించినట్టు ఆ వ్యక్తి నుదురు కిందకి నొక్కుతూ గెడ్డం పట్టుకుని  పైకి లేపాలి (దీన్నే " head tilt-chin lift " టెక్నిక్ అంటారు). దీనివల్ల నాలుక పైకి జరిగి , శ్వాస కు అడ్డుపడకుండా వుంటుంది. మెడ , వెన్నుముకల మీద ఎక్కువ స్త్రెస్స్ పడకుండా జాగ్రత్తగా పైకి లేపాలి. 

గమనిక: ఇలా లేపేముందు మెడకు ఏదయినా గాయమయ్యే ఆవకాశం వుందా అన్నది చూడాలి. మెడ ఎముక కి గాయం అయ్యివుంటే ఇలా పైకి లేపడం వల్ల ఆ గాయం పెద్దది చేసే ప్రమాదం వుంది.  

కొన్ని సందర్భాలలో ఆ వ్యక్తి చేసుకున్న వాంతి కూడా శ్వాసకు అడ్డంపడి ఉండొచ్చు. తెలీని వ్యక్తి వాంతి క్లీన్ చెయ్యాలంటే కొద్ది చిరాకే గానీ ఆ వ్యక్తి ప్రాణాల ముందు మన చిరాకు చాలా చిన్నది కదా. ఈ స్టెప్ యొక్క లక్షం శ్వాసకి ఏదయినా అడ్డుపడుతుందేమో అని చూసి ఆ అడ్డు తొలగించడమే. 

గమనిక: ఏదయినా అడ్డుపడిన వస్తువు/పదార్ధం తియ్యాలి అనుకున్నప్పుడు చూసి తియ్యాలి.. చూడకుండా వేలుపెట్టి బయటకు లాగడానికి , కేలకడానికి ప్రయత్నించొద్దు. (క్లే బా స క్షమించాలి :-) ).

4 . Breathing

ఈ స్టెప్ యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఆ వ్యక్తి శ్వాస ని  పరీక్షించడం. శ్వాస తీసుకుంటున్నాడా లేదా అన్నది పరీక్షించడానికి మనం LLF (Look , Listen & Feel) పద్దతి ని ఉపయోగించాలి. పక్క ఫోటో లో చూపించినట్టు ఒక చేత్తో గడ్డం పైకి లేపి పట్టుకుని, ఇంకో చేత్తో నుదురు మీద కిందకి నొక్కుతూ , మన చెవి ఆ వ్యక్తి ముక్కుకి దగ్గరగా చేర్చి అతని గుండె ని గమనిస్తూ వుండాలి. ఇందులో Look ఆంటే శ్వాస తీసుకుంటున్నప్పుడు గుండె పైకి కిందకి కదులుతుంది కదా అది Look (చూపుతో) తో గమనించాలి. మన చెవి ప్రమాదం లో వున్న వ్యక్తి ముక్కు దగ్గర వుంటుంది కాబట్టి మనం ఆ ఉచ్వాస నిచ్వాసాలను  వినవచ్చు (Listen). అలాగే ఒకవేళ ఆ వ్యక్తి శ్వాస తీసుకుంటూ వుంటే బయటకు వచ్చే వేడి శ్వాస మనకి చెంపలకి తగులుతూ  వుంటుంది కనుక  మనం ఆ శ్వాసని ఫీల్ (Feel)  అవుతాం అన్నమాట. అ విధంగా  పైన  చెప్పిన  పోసిషన్  తో ఒకేసారి ఈ మూడు పనులు చెయ్యవచ్చు. అప్పుడు మన సమయం చాలా క్రిటికల్ కనుక ఈ శ్వాస పరిక్షకి కేవలం 5 సెకండ్లు మాత్రమే మనం వెచ్చించాలి. ఒక వేళ శ్వాస ఆడటం  లేదు అనుకుంటే వెంటనే తరువాతి  స్టెప్ (Circulation) కి వెళ్ళాలి. 

5. Circulation: ఈ స్టెప్ లో ఆగిపోయిన గుండెని/శ్వాసని మనమే కొట్టుకునేలా చెయ్యాలి.

5.1. ఒక చేత్తో ఆ వ్యక్తి ముక్కు మూసి - ఆ వ్యక్తి నోటిని మన నోటితో పూర్తిగా కవర్ చేస్తూ రెండుసార్లు గట్టిగా  ఆవ్యక్తి  నోటిలోకి గాలి వదలాలి. మనం పంప్  చేసే శ్వాస కనీసం 1.5 - 2 సెకండ్లు వుండాలి. అలాగే మనం ఆ వ్యక్తి  నోటిద్వారా పంప్ చేస్తున్నప్పుడు ఆ వ్యక్తి ఛాతి పైకి లేస్తున్నట్టు గమనించాలి (నిద్రపోతూ ఊపిరి తీసుకుతున్నప్పుడు ఛాతి ఎలా పైకి కిందకి కదులుతుందో అలా )

* మనం గాలి పంప్ చేస్తున్నా ఛాతి పైకి రైజ్ అవ్వడం లేదు ఆంటే నోటిలో ఏదో అడ్డు పడినట్టు అన్నమాట.. (పైన చెప్పుకున్నట్టు వెంటనే ఆ అడ్డు తొలగించాలి)

** ముక్కు ముయ్యడం, మన నోటితో ఆ వ్యక్తి నోటిని పూర్తిగా కవర్ చెయ్యడం లాంటి జాగ్రత్తలు -మనం  పంప్ చేసే  గాలి పక్కకు లీక్ అవకుండా తిన్నగా లోపలకు చేరుకునేలా చెయ్యడానికే.

*** నోటిలో నోరు పెట్టి ఊపిరి అందివ్వడ్డం అందరికి ఇష్టం వుండకపోవచ్చు. అప్పుడు మన చేతి రుమాలు ఆ వ్యక్తి నోటి మీద వేసి ఆపై మన నోరు పెట్టి అందివచ్చు (ఫస్ట్ ఎయిడ్ లో మన ఖర్చిఫ్ చాలా చాలా ఉపయోగపడుతుంది, మరిన్ని వివరాలు తరువాతి టపాల్లో). 

 

5.2

మన ఎడమ చెయ్యిని పక్క ఫోటో లో చూపించినట్టు  కుడి చెయ్యి మీద పెట్టి వెళ్ళు మడిచి , ఆ వ్యక్తి గుండె పై పెట్టి అదమాలి. కరెక్ట్ ప్లేస్ ఆంటే మనిషి రెండు నిపిల్స్ కి సరిగ్గా మద్య (పక్క ఫోటో చూడండి.)  ఇలా  అదమడాన్నే  'Chest compressions ' అంటారు. ఈ 'Chest compressions ' యొక్క specifications  చూద్దాం 

హెచ్చరిక: గుండె ఎడమవైపు వుంటుంది కదా అని మరీ పక్కకు నొక్కితే

చేస్ట్ రిబ్స్ విరిగే ప్రమాదం వుంది.

 

ఎంత లోతుకి నొక్కాలి : కనీసం ఒక అంగుళం నుండి ఒకటిన్నర అంగుళం లోతుకు నొక్కాలి. మనం అనుకున్నదానికన్నా ఎక్కువ బలమే ఉపయోగించాల్సి వస్తుంది.

ఎన్ని సార్లు : పట్టుకు 30 సార్లు 

ఎంత వేగం తో : కనీసం నిముషానికి 100 సార్లు వచ్చేలా .. ఆంటే 30 సార్లకి ఇంచుమించు 20 సెకండ్స్ పడుతుంది. ఈ chest compressions ఇచ్చేటపుడు నొక్కుతూ 1 , 2, 3, 4,5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30 అని పైకి లెక్క పెట్టాలి.

5 .3 మళ్లీ రెండు సార్లు నోటి ద్వారా గాలి పంప్ చేసి మళ్లీ 30 సార్లు 'Chest compressions ' ఇవ్వాలి. 

6 .  ఆ తరువాత ఆ వ్యక్తి శ్వాస పైన చెప్పినట్టు మరలా ఒకసారి LLF పద్దతిలో పరీక్షించి, అప్పటికి శ్వాస పునరిద్దరించ బడక పొతే మళ్లీ నోటితో శ్వాస , chest compressions  ఇవ్వాలి. ఈ  ప్రక్రియ వరస క్రమం మళ్లీ చూద్దాం .

-------------------------------------------------------------------------------------- 

వైద్య సహాయం (అంబులన్స్)  కోసం పిలవండి 

ఊపిరి పరిక్ష (5s ) ; రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ; 30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s ) ; 

రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ; 30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )

ఊపిరి పరిక్ష (2s ); రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ;30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )

రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ;30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )

ఊపిరి పరిక్ష (2s ) ; రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ; 30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )

రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ;30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s ) ......................

---------------------------------------------------------------------------------------
*పైన బ్రాకెట్ లో వున్నది సమయం సెకండ్స్ లో 

ఇలా ఆ వ్యక్తి శ్వాస పునరుద్దరణ జరిగేవరకు వరకూ లేక సహాయం వచ్చేవరకూ చేస్తూనే వుండాలి.  కొద్దిగా శ్వాస పీల్చుకుంటున్నట్టు అనిపిస్తే .. కేవలం నోటితో ఊపిరి అందిస్తే చాలు.. ఈ ప్రక్రియ మద్యలో ఆ వ్యక్తి వాంతి చేసుకుంటే నోటిని పక్కకు తిప్పి శుబ్రం చేసి మళ్లీ CPR ప్రయత్నించాలి.

హెచ్చరిక: ఒక వేళ ఆ ప్రమాదానికి గురి ఆయిన వ్యక్తి కి HIV వుంటే - ఈ CPR వల్ల ఆ వ్యక్తి నుండి ప్రధమ చికిత్స చేసే వ్యక్తికి HIV  సంక్రమించదు  అని ఎక్కడ ప్రూవ్ అవ్వలేదట (?) ..  సో జాగ్రత్త ..ఈ విషయం లో మీదే లాస్ట్ కాల్ ..

ఈ మద్య అమెరికా కొత్త CPR rules ప్రకారం mouth to mouth అవసరం లేదు.. కేవలం చేస్ట్ compressions చాలు అని వుందట. http://www.msnbc.msn.com/id/23884566

పిల్లలకు ( 1 to 8 years):

పిల్లలకు చేసేటపుడు ముందు ఒకసారి నోటి శ్వాస , chest compressions  ట్రై చేసాక అప్పుడు అంబులన్స్ ని పిలవచ్చు. అలాగే chest compressions ఇచ్చేటపుడు  పెద్దలకు చేసినట్టు రెండు చేతులు వాడకుండా కేవలం ఒక చేతినే వాడాలి. ఇవి రెండు తప్ప మిగతావన్నీ పెద్దలకు పిల్లలకు ఒకేటే పద్దతి. పిల్లల CPR ప్రధమ చికిత్స వరుస క్రమం మరొక్కసారి.

1. తడుతూ , అరుస్తూ లేపడానికి ప్రయత్నించాలి. పిల్లవాని నుండి ఏవిధమయిన స్పందన లేకపొతే , పై చిత్రం లో చూపించినట్టు వెల్లికిలా పడుకోపెట్టాలి. 

2. శ్వాస తీసుకుంటుందో లేదో పైన ఫోటో(1) లో  చూపించినట్టు పరీక్ష చెయ్యాలి. చిన్ పైకి లేపుతూ , శ్వాసకి ఎమన్నా అడ్డుపడుతుందేమో చూసి సరి చెయ్యాలి. 

3. శ్వాస తీసుకోవట్లేదు అనిపిస్తే  పై ఫోటో(2) లో చూపించినట్టు మన నోటితో ఆ పిల్లవాని  నోరు  కవర్ చేస్తూ, ఒక చేత్తో ముక్కు మూస్తూ  రెండు సార్లు కృతిమ శ్వాస అందించండి (గాలి పంప్ చెయ్యాలి).(మనం గాలి పంప్ చేస్తున్నప్పుడు ఆ పిల్లవాని గుండె రైజ్ అవడం గమనించాలి).

4. తరువాత మన అర చెయ్యి తో రెండు నిపిల్స్ మద్య ఒక 30 చేస్ట్ compressions ఇవ్వాలి. మనం నొక్కినప్పుడు కనీసం చేస్ట్ హైట్ లో మూడోవంతు (1/3 rd of chest height) లోపలకి నొక్కాలి.  ( పైన  చెప్పినట్టు chest compressions యొక్క వేగం నిముషానికి 100  చూసుకుంటే ౩౦ compressions కు సుమారు 20 సెకండ్స్ పడుతుంది) 

5 . మళ్లీ నోటితో రెండు శ్వాసలు  , 30 chest compressions ఇవ్వాలి. 

6 . అప్పుడు మళ్లీ శ్వాస పరీక్ష చేసి , అప్పటికీ శ్వాస లేకపోతె వైద్య సహాయం కోసం పిలవాలి. 

7 . వైద్య సహాయం వచ్చేవరకూ లేక శ్వాస పునరుద్దరణ జరిగేవరకు పైన చెప్పిన నోటి శ్వాస, chest compressions ఇస్తూనే వుండాలి  . ఆ వరుస క్రమం ఒకసారి చూద్దాం 

--------------------------------------------------------------------------------------

ఊపిరి పరిక్ష (5s ) ; రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ; 30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s ) ; 

రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ; 30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )
వైద్య సహాయం (అంబులన్స్)  కోసం పిలవండి  

ఊపిరి పరిక్ష (2s ); రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ;30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )

రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ;30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )

ఊపిరి పరిక్ష (2s ) ; రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ; 30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s )

రెండు నోటి శ్వాసలు   (4 s ) ;30 సార్లు గుండె నొక్కడం (20 s ) ......................

---------------------------------------------------------------------------------------
 

శిశువులకు  (<1 year) :

శిశువులకు , పిల్లలకు CPR అందించే పద్దతి లో రెండే  తేడాలు . ఒకటి chest compressions  అరచేతితో కాకుండా కేవలం రెండు వేళ్ళతో ఇవ్వాలి. రెండు ముక్కు చేతితో కాకుండా మన నోటితోనే కవర్ చెయ్యాలి . మిగతావన్నీ పిల్లలకు చేసే పద్ధతినే ఫాలో అయిపోవాలి. 

1. తడుతూ, అరుస్తూ లేపడానికి ప్రయత్నించాలి. పిల్లవాని నుండి ఏవిధమయిన స్పందన లేకపొతే  పై చిత్రం లో చూపించినట్టు వెల్లికిలా పడుకోపెట్టాలి. 

2. శ్వాస తీసుకుంటుందో లేదో పైన ఫోటో(1) లో  చూపించినట్టు పరీక్ష చెయ్యండి. చిన్ పైకి లేపుతూ , శ్వాసకి ఎమన్నా అడ్డుపడుతుందేమో చూసి సరి చెయ్యాలి.  

3.శ్వాస తీసుకోవట్లేదు అనిపిస్తే  పై ఫోటో(2) లో చూపించినట్టు నోటితో శిశువు నోరు మరియూ ముక్కు కవర్ చేస్తూ  రెండు కృతిమ శ్వాసలు అందించండి. శిశువు మొహం చిన్నది కనుక ముక్కు చేత్తో ముయ్యక్కేర్లేకుండా ,  ఆ శిశువు ముక్కు మరియూ నోరు మన నోటితోనే  కవర్ చెయ్యొచ్చు.

4. తరువాత మన చేతి వేళ్ళతో రెండు నిపిల్స్ మద్య ఒక 30 చేస్ట్ compressions ఇవ్వాలి. మనం నొక్కినప్పుడు కనీసం కనీసం చేస్ట్ హైట్ లో మూడోవంతు (1/3 rd of chest height) లోపలకి నొక్కాలి.  (chest compressions యొక్క వేగం నిముషానికి 100  చూసుకుంటే ౩౦ compressions కు సుమారు 20 సెకండ్స్ పడుతుంది) .

5. మళ్లీ నోటితో రెండు శ్వాసలు  , 30 chest compressions ఇవ్వాలి.
6 . అప్పుడు మళ్లీ శ్వాస పరీక్ష చేసి , అప్పటికీ శ్వాస లేకపోతె వైద్య సహాయం కోసం పిలవాలి. 
7 . వైద్య సహాయం వచ్చేవరకూ లేక శ్వాస పునరుద్దరణ జరిగేవరకు పైన చెప్పిన నోటి శ్వాస, chest compressions ఇస్తూనే వుండాలి  . ఆ వరుస క్రమం పైన పిల్లలకు చెప్పుకున్నట్టె. 

ఈ టపా కేవలం కనీస పరిజ్ఞానం అందించడానికి  మాత్రమే; మరింత సమాచారం కొరకు యూట్యూబ్ వీడియో లు చూడవచ్చు. కొన్ని లింక్లు ఇక్కడ (Thanks to వేణు  శ్రీకాంత్  )

Infant CPR: http://www.youtube.com/watch?v=rC80SMhbIa0 ;

Adult CPR:  http://www.youtube.com/watch?v=fHMOswPk3ug&feature=related  &

http://www.youtube.com/watch?v=5r7haVfZXek&feature=fvw 

ఇంగ్లీష్ సినిమాల్లోఈ CPR ప్రధమ చికిత్స చాలా కరెక్ట్ గా చూపిస్తారు. నాకు జురాసిక్ పార్క్ లో పిల్లవాడికి ఎలెక్ట్రిక్ షాక్ కొట్టినప్పుడు అతని తండ్రి చేసే ప్రధమ చికిత్స (CPR) గుర్తువుంది.  మన ఇండియన్ సినిమాల్లో ఎలా చూపిస్తారో సరిగ్గా తెలీదు కానీ , ఎప్పుడూ ఇలాంటి ప్రధమ చికిత్స హీరో మాత్రమే చేస్తాడు :-)) అది కూడా మోస్ట్ అఫ్ ది టైమ్స్ వీరోయిన్ కే (మరి ఆ తరువాత సాంగ్ వేసుకోవాలి కదా). రియల్ లైఫ్ లో ఆ హీరో / హీరోయిన్స్  రారు  కనుక మనమే మనవాళ్ళని రక్షించుకోవాలి.  

 ఈ టపాల్లో విషయాలు  'సగం చదివి బోర్ కొట్టి వదిలేయచ్చు'- పూర్తిగా చదివి 'ఆ ...అప్పుడు చూసుకొవచ్చులే' అని  వదిలేయచ్చు;  మన అత్మీయులకి  ప్రమాదం జరిగినప్పుడు మన పరిస్తితి ఒక సారి ఊహించుకుని కాస్త సీరియస్ గా తీసుకుని మీరు , మీతో పాటు ఇంకొంత మందికి అవగాహన కల్పించవచ్చు (మీకు ప్రమాదం జరిగినప్పుడు మీకు ఈ ప్రధమ చికిత్స చేసి మిమ్మల్ని కాపాడాల్సింది మీరు అవగాహన కల్పించిన మీ కుటుంబ సభ్యులే. నా కుటుంబ సభ్యులని , తోటి పౌరులను ప్రమాదాలు జరిగినప్పుడు కాపాడటం, తెలియనివారికి కొంత అవగాహన కల్పించడం నా బాధ్యత అని నేను అనుకున్నట్టే  మరికొంత మంది ఈ బాద్యత ను షేర్ చేసుకుంటారని ఆశిస్తూ...

సశేషం  

మంచుపల్లకీ &UVR

 

DISCLAIMER:

The information contained in this blog is intended to provide helpful information for the viewers and general public. It is made available with the understanding that the authors are not engaged in rendering medical, health, psychological, or any other kind of personal professional services on this site. The information should not be considered complete and does not cover all physical conditions or their treatment. It should not be used in place of a call or visit to a medical, health or other competent professional, who should be consulted before adopting any of the suggestions in this blog or drawing inferences from it. The information about drugs contained on this blog is general in nature. It does not cover all possible uses, actions, precautions, side effects, or interactions of the medicines mentioned, nor is the information intended as medical advice for individual problems or for making an evaluation as to the risks and benefits of taking a particular drug. The authors of this blog, specifically disclaim all responsibility for any liability, loss or risk, personal or otherwise, which is incurred as a consequence, directly or indirectly, of the use and application of any of the material on this blog.