తిండి గొడవలు (Part 4 of 4) - అసలు విషయం

*** శ్రీ రామ ***

సాధారణంగా ప్రతీ మనిషికీ తను నమ్మిన సిద్ధాంతం, తనకు నచ్చిన విషయం, తను నడిచే దారి అందరికీ నచ్చాలన్న కోరిక బలంగా ఉంటుందనుకుంటా.... అందుకే నచ్చచెప్పో, బలవంతపెట్టో, ఆశపెట్టో, భయపెట్టో, ఎదుటి వాళ్ళ సిద్ధాంతంలో తప్పులు ఎత్తి చూపో, ఏదో ఒకటి చేసి తాము నడిచే దారిలో అందరూ నడిచేలా చెయ్యడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. ఇలాంటి బ్రెయిన్‌వాష్‌లు ప్రతీరోజూ అనేక సందర్భాలలో మనం వ్యక్తిగతంగా చూస్తూ ఉంటాం, చేస్తూ ఉంటాం కూడా. అయితే ఏకంగా సంస్థలు స్థాపించి  మరీ బ్రెయిన్‌వాష్‌ చేసే కార్యక్రమాలు కొన్ని ఉన్నాయి. అందులో రకరకాలయిన కారణాలు చూపిస్తూ జనాల మతం మార్చడానికి ప్రయత్నించే "మతమార్పిడి" మిషనరీల మాదిరిగానే, బలవంతంగా శాకాహారాన్ని ప్రమోట్ చెయ్యడానికి ప్రయత్నించే "శాకాహార" మిషనరీలు తక్కువైనవేం కాదనిపిస్తుంది. ఈ బ్రెయిన్‌వాష్ ప్రక్రియలో  కొందరేమో శాకాహార మాంసాహారాలను వాటి ప్రయోజనాలు, ప్రతికూలతలు అధారంగా బేరీజు వేస్తూ తమకు అనుకూలంగా చేసిన విశ్లేషణలు చూపిస్తుంటే మరికొందరు మాంసాహారులను, వారి ఆహారపు అలవాట్లను తక్కువ చేసి మాట్లాడుతూ, మాంసం తినడం లేక "కొన్ని" రకాల మాంసం తినడం అదోరకమయిన క్రూరమయిన అలవాటుగా, రాక్షసచర్యగా అభివర్ణిస్తూ ప్రచారం చేపట్టడం లాంటి చర్యలకు దిగుతారు.  

మాంసాహారం తినేవాళ్ళ వల్ల జంతువులు అనేక రకాలయిన హింసకి గురవుతున్నాయి కాబట్టి మాంసాహారం త్యజించాలన్నది ఒక ప్రధానమైన డిమాండ్. మాంసాహార ఉత్పత్తి చేసే పరిశ్రమల్లో తీసిన ఫోటోలో, వీడియోలో అటాచ్ చేసిన కొన్ని మెయిల్స్ ఎప్పుడన్నా ఫార్వార్డ్ గా మీకు వచ్చే ఉంటాయి... ఒక పక్క అమాయకంగా జాలిగా చూస్తూ ఉండే కొన్ని జంతువుల ఫోటోలు, ఇంకో పక్క కొన్ని రక్తసిక్తమయిన డిస్టర్బడ్ ఫొటోస్ అవీ పెట్టి అత్యంత దయనీయంగా, జాలి గొలిపేలా ఉండేలా బాగా జాగ్రత్త తీసుకుంటారు. అలాంటివి చూసి చాలామంది ఒకటి రెండు రోజులు నాన్వెజ్ తినడం మానేస్తారు కూడా :-). అయితే జంతువుల్ని ఒకేసారి చంపడం కన్నా అవి బ్రతికున్నంత కాలం పెట్టే హింస పెద్ద హింస కాదనుకుంటే తప్ప ఇది లాక్టోవెజిటేరియన్స్ కి కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది. మరి ఎంతమంది లాక్టో వెజిటేరియన్స్ తాము ఇష్టంగా తినే పాలు, పెరుగు, వెన్న, తేనె లాంటివి తినడం మానెయ్యడానికి సిద్ధపడతారు? లాక్టో వెజిటేరియన్స్ ని  ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛగా తిరగాల్సిన జంతువులను అలా బంధించి, వాటికీ వాటి పిల్లలకి దక్కాల్సిన సంపదను, వాటి శ్రమని దోచుకోవడం తప్పు కాదా అని అడిగితే "ఒక ప్రాణం తియ్యనంత వరకు ఏం చేసినా, ఎంత దోచుకున్నా పర్లేదు" అనీ,  ప్రకృతిలో ఒక ప్రాణి మరో ప్రాణి మీద ఆధారపడటం అత్యంత సహజమనీ, మనం వాటిని బానిసలుగా ఉంచుకున్నా అవి కష్టపడకుండా తిండి పెడుతున్నాం, జబ్బులొస్తే మందులేస్తున్నాం, అని తమకు అనుకూలంగా ఉండేలా వారి అవకాశవాదాన్ని అందంగా సమర్ధించుకుంటారు. అసలు ప్రకృతి సహజంగా కొన్ని జంతువులు ఎలాగైతే తమ ఆహారం కోసం మిగతా జంతువుల మీద ఆధారపడుతున్నాయో మనిషి కూడా తన ఆహారం కోసం కొన్ని జంతువుల మీద ఆధారపడటం కూడా ప్రకృతి సిద్ధం కాదా అనేది మరొక వాదన. 

అసలయితే చంపినప్పుడే జంతువులకి నొప్పి తక్కువ ఎందుకంటే వాటిని చంపేముందు (కనీసం కొన్ని దేశాల్లో అమలుపరిచే నిబంధనల ప్రకారం) వాటికి ఒక చిన్న ఎలెక్ట్రిక్ షాక్ ఇవ్వడం ద్వారానో లేక అధికశాతం కార్బన్ డైయాక్సైడ్ ఇవ్వడం ద్వారానో వాటికి బ్రెయిన్ తాత్కాలికంగా పని చెయ్యకుండా చేస్తారు (stunning). తరువాత ఏం జరిగేది వాటికి తెలీదు. అందువల్ల ప్రాణం ఉన్న మొక్కలను తెంపి తినడం ఎలానో ఈ స్పృహ లేని జంతువులని చంపినా అంతే. అయితే హలాల్ విధానం ఈ స్టన్నింగ్ ప్రక్రియకి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. చనిపోయే జంతువుకి చివరిదాకా బాధ తెలుస్తూనే ఉంటుంది. అందువల్ల హలాల్ మీట్ కావాలని డిమాండ్ చేసేవారందరూ ఒకప్పుడెప్పుడో అప్పటి సమాజ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఏర్పడ్డ ఒక నిబంధనని, కేవలం మతానికి అనుసంధానమై ఉందన్న కారణంతో ఇప్పుడూ అదే అనుసరిస్తాం అనకుండా, మానవీయకోణంలో ఆలోచించి జంతువులకి నొప్పి తెలీకుండా చంపడానికి వీలయేలా అభివృద్ధిపరిచిన స్టన్నింగ్ లాంటి టెక్నాలజీని ఆచరించవలసిన ఆవశ్యకతని గుర్తించాలని హలాల్ కి వ్యతిరేకంగా పోరాడేవారి ప్రతివాదన.

మాంసాహారంతో పోలిస్తే శాకాహారం వల్ల అనేక ఆరోగ్యపరమయిన ప్రయోజనాలు ఉన్నాయనేది ఎవరూ కాదనలేని నిజం. అయితే ఇది అవసరాన్ని బట్టి ఎవరికి వారు తీసుకునే నిర్ణయమే తప్ప ఇందులో ఇతరుల జోక్యం,  ప్రబోధనలు అనవసరమే.  

ప్రపంచంలో మొత్తం వాయుకాలుష్యంలో 18 - 20% వాటా జంతువులు, ముఖ్యంగా ఆవులు విడుదల చేసే మీథేన్ వాయువుల వల్లనట. అధిక జనాభా కలిగిన భారత్, చైనా లాంటి దేశాల్లోని ప్రజలు క్రమంగా మాంసాహారం వైపు ఎక్కువ మొగ్గు చూపుతున్న కారణంగా ఈ వాటా 2030 కల్లా 50 - 60% కి చేరుకుంటుందని ఒక అంచనా. ఎలెక్ట్రిక్ వాహనాలు, సోలార్ విద్యుత్తూ అంటూ ఒకవైపు కాలుష్య నివారణకి అనేక కార్యక్రమాలు చేపడుతుండగా ఈ మీథేన్ కాలుష్యకారకాల మీద  ప్రజలను చైతన్య పరచడానికి మాత్రం పెద్దగా ప్రయత్నాలు ఏం జరగడం లేదు. అయితే కాలుష్య కారకాలలో సింహభాగం అయిన  కార్లు, ఏసిలు మొదలయిన విలాస వస్తువులు వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా లేని మనిషి తన ఆహారవిషయంలో మాత్రం రాజీ పడతాడా అన్నది ప్రశ్నార్ధకమే! 

రోజురోజుకీ పెరుగుతున్న అధిక జనాభాకి తగ్గట్టు ఆహారోత్పత్తి పెంచి భావితరాలవారికి ఆహారభద్రత కల్పించడానికి కృషి చెయ్యడం మనందిరి సమిష్టి బాధ్యత. అధిక దిగుబడి ఇచ్చే ఆహారధాన్యాల వంగడాలను రూపొందించడంతో పాటు ఎక్కువ ఫలోత్పాదకశక్తి (ఎఫీషియన్సీ) కలిగిన జంతువులను (అంటే అవి తక్కువ ఆహారం తిని ఎక్కువ మాంసం దిగుబడి వచ్చేలా) కూడా అభివృద్ధి పరచవలసి ఉంది. రెండిటిలో ఉపయోగించేది జన్యుమార్పిడి లాంటి ప్రకృతి విరుద్ధమయిన పద్ధతులే! కానీ ఇలాంటి టెక్నాలజీ ఉపయోగించకుండా భవిష్యత్ ఆహార డిమాండ్ ని అందుకోగలమా అంటే ఖచ్చితంగా కాదనే ఒప్పుకోవాలి. అలాగే ఎకొలాజికల్ పిరమిడ్లో వీలయినంతమేరకు క్రింది పొరల్లో ఉండటం కూడా కలిసొచ్చే అంశమే.


ఏ మతం, కులం, జాతి, కుటుంబ నేపథ్యంలో పుట్టి పెరిగినా, కనీసం ఒక వయస్సు వచ్చేసరికి ఆమె/అతను ... తను ఏం చెయ్యాలి, ఏం తినాలి, ఏ మతం, ఏ ఆచారాలు అనుసరించాలి, తన సంపాదన ఎలా ఖర్చుపెట్టాలి, ఎవర్ని జీవిత భాగస్వామిగా ఎంచుకోవాలి అన్న విషయాల మీద కేవలం ఆ వ్యక్తికే పూర్తి స్వేచ్ఛ, అధికారం ఉండాలి అన్నది నా దృఢమయిన అభిప్రాయం. అందులో తినే ఆహారం మరీ సున్నితమయిన విషయం. మనం తినేవాటిలో తప్పు ఒప్పులు ఎత్తిచూపడం, కించపరచడం, అవమానపరచడం, మీరు తినేదాని బదులు ఫలానాది తింటేనే మంచిది అన్న బలవంతపు సూచనలు, మార్గనిర్దేశాలు ఒక్కోసారి విసుగు పుట్టిస్తాయి. కొండొకచో కొన్ని సందర్భాలలో బాధపెడతాయి కూడా. ప్రపంచంలో ఇది చెడు ఆహారం, ఇది మంచి ఆహారం అంటూ ఏమీ ఉండవు. కేవలం మనకి నచ్చేవి, నచ్చనివి ఉంటాయంతే! మనకి చిన్నప్పటినుండి అలవాటు అయినవి మనకి ఎక్కువ నచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. ఉదాహరణకి ఒక మహిళ నిజానికి ఎంత బ్యాడ్ కుక్ అయినా ఆవిడ పిల్లలకి మాత్రం ఆ అమ్మ వండిన ప్రతీది అమృతమే.. అందుకే ప్రపంచంలో ఎవరికయినా బెస్ట్ కుక్ అమ్మే.

మనకి నచ్చనిదో లేక 'మన' మతాచారాలకు అనుగుణంగా లేవనో కొన్ని అభిప్రాయాలను మిగతా వారి మీద రుద్దడం చాలా అసంబద్ధమయిన పని. సిగరెట్, డ్రగ్స్ లాంటివి మంచిది కాదు అని ప్రజలకి అడ్వొకేట్ చెయ్యడం తప్పు కానప్పుడు, ఈ శాకాహారంలో ఉండే ప్రయోజనాలను చెప్తూ మాంసాహారం వల్ల కలిగే వ్యక్తిగత మరియు సాంఘీకపరమయిన సమస్యలు ప్రజలకు వివరించి చెప్పడంలో మాత్రం తప్పేముంది అనిపించవచ్చు. అలాంటి విశ్లేషణలు చెప్పినంతవరకు పర్వాలేదు కానీ మాంసాహారులను, వారి ఆహారపు అలవాట్లను క్రూరమయిన అలవాట్లగా అభివర్ణించడం, లేక వారు కొన్ని జంతువులను తినడం వల్ల మా మనోభావాలు దెబ్బతింటున్నాయి అని ఆరోపించడం తగదు. ఎప్పుడయినా ఒక వ్యక్తి చేసే పనులని లేక అలవాట్లని అదే పనిగా హేళన చెయ్యడం మొదలుపెడితే అప్పుడు ఆ వ్యక్తులు డిఫెన్స్ లో పడతారు. ఒక్కసారి ఎవరన్నా డిఫెన్స్లో పడితే వారు ఎప్పుడూ వారి చర్యలను సమర్ధించుకోవాలని చూస్తారు తప్ప మార్పు గురించి ఆలోచించడం అన్నది సాధ్యం కానే కాదు. మన దేశంలో బీఫ్ తినడం విషయంలో జరిగే గందరగోళం, తినేవాళ్ళను వాళ్ళ అలవాట్లను విమర్శిస్తూ చేసే వ్యాఖ్యలు, దానికి డిఫెన్స్ లో తినేవారి ప్రతివ్యాఖ్యలు అన్నీ నివారించదగ్గవే. ఒకరి ఆహారపు అలవాట్లని నిర్దేశించే, విమర్శించే హక్కు ఎవరికీ లేదు. కానీ, ఇలాంటి వాటికి కొన్నిచోట్ల  ప్రభుత్వ ఆమోదం కూడా ఉండటం విచారించదగ్గ విషయం. కొన్ని కొన్ని సందర్భాలలో ప్రభుత్వాలు దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ప్రజల వ్యకిగత ఇష్టాయిష్టాలకు వ్యతిరేకంగా అయినా సరే కొన్ని కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఉదాహరణకి షార్క్ ఫిన్ సూప్ ఎంతో రుచిగా ఉంటుంది అని జనాలంతా వాటిని వేటాడి తినడం మొదలుపెట్టారు కనుక ఈ రోజు వాటి సంఖ్య కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయి అవి అంతరించిపోయే పరిస్థితి నెలకొంది. అలాగే వదిలేస్తే కొన్నాళ్ళకి ఆ రకం షార్క్ ఒకటి ఉన్నదనే భావితరాలకి తెలియకపోవచ్చు. ఈ పరిస్థితిలో షార్క్ ని చంపడం లేక తినడం మీద ప్రభుత్వ నిషేధాలు తప్పవు. మరి మన దేశంలో అలాంటి నిషేధాలు ఏవైనా విధించే ముందు అలాంటి అత్యవసర పరిస్థితి ఏమన్నా ఉందా లేదా అన్నది సరి చూసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

ఇంతకు ముందు చెప్పుకున్నట్టు మన ఆహారపు అలవాట్లు, మతాచారాలు, నమ్మకాలు మొదలయినవి మనం అమ్మ కడుపులో ఉన్నప్పుడే మన ప్రమేయం లేకుండానే నిర్ణయించబడతాయి. కొందరు ఈ విషయాల్లో పెద్దయిన తరువాత మార్చుకున్నా ఎక్కువ శాతం మంది అదే ఫాలో అవుతుంటారు. ఒకవేళ ఎవరయినా అలా మార్చుకున్నారు అంటే ఆ కొత్త అలవాట్లలో లేక ఆచారంలో వాళ్ళకి ఆకర్షణీయమయిన అంశం ఏదో కనిపించిందన్నమాట. అది కొత్త మతం అయినా, కొత్త ఆహారపు అలవాటు అయినా, కొత్త సెక్సువల్ ఓరియెంటేషన్ అయినా అయ్యుండొచ్చు. కేవలం మనకి నచ్చదన్న కారణంతో దాన్ని అవలంబించే వారిని నిరాకరించే హక్కు గానీ, అవమానించే హక్కు గానీ ఎవరికీ లేదు.

ఎదుటి వారికి ఇబ్బంది కలిగించకుండా ఎవరెవరికి అంగీకారయోగ్యమైన ఆహారపు అలవాట్లని వారు ఆచరిస్తూ, పర్యావరణ పరిరక్షణ, భావితరాల వారికి ఆహారభద్రత అనే అంశాల్ని మాత్రం కేవలం ఆహారపుటలవాట్ల దృష్టి నుంచే కాకుండా ఒక సమిష్టి బాధ్యతగా పరిగణించి సాధ్యమైనంత మేరకు మన జీవన విధానంలో చిన్న చిన్న మార్పులు చేసుకుంటూ ప్రకృతి సమతుల్యతని కాపాడుకోవాల్సిన  బాధ్యత ప్రతీ ఒక్కరి పైనా ఉంటుంది.
 

I believe in Vivre et laisser vivre

- means 

"accept other people as they are, although they may have a different way of life style; and not to interfere with other people's business or preferences"

- మంచు 

తిండి గొడవలు (Part 3 of 4) - ఏంటి నాన్ వెజిటేరియన్ తో సమస్య ?

*** శ్రీ రామ ***

ఈ సీరిస్ మొదటి భాగంలో పాల ఉత్పత్తి కోసం పెంచే జంతువుల మీద జరిగే హింస గురించి కొంచెం తెలుసుకున్నాం కదా. ఇంచుమించు లేక ఇంకా ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే అంతకన్నా ఎక్కువ హింస, క్రూరత్వం మాంసఉత్పత్తి కోసం జంతువుల్ని పెంచే పద్ధతుల్లో కూడా అనేకం ఉన్నాయి. అధిక ఉత్పత్తి కోసం అయితేనేమీ, ఎక్కువ రుచి కోసం అయితేనేమీ జంతువులను పెంచే క్రమంలో ఎన్నో అనైతికమైన, దారుణమైన విధానాలు అవలంబించడం చాలా చోట్ల జరుగుతున్నది. దురదృష్టవశాత్తూ ఈ పద్ధతులలో చాలామటుకు చట్టపరంగా అమోదయోగ్యమయినవే. ఇప్పుడు ఇలాంటి ఉదాహరణలు కొన్ని చూద్దాం.

వీల్ (Veal) అని పాశ్చాత్యదేశాల్లో ముఖ్యంగా ఇటలీలో అమితంగా ఇష్టపడే ఖరీదయిన మాంసాహారం ఒకటి ఉంటుంది. వీల్ అంటే ఆవుమాంసం. అయితే మామూలు బీఫ్ లా కాకుండా కేవలం కొన్ని నెలల వయసున్న చిన్న చిన్న లేగదూడలను చంపుతారు. అలా చంపే లేగదూడలు పాల ఉత్పత్తికి పనికిరావు అని తీసేసిన మగవి. ఇలా చేయడం చాలా దేశాల్లో చట్టబద్ధం. ప్రాణం తియ్యడం అన్నాక వయసు ఎంత అయితే ఏంటి అన్నది ఒకవైపు వాదన. వాటి జనాభా లెక్కల ప్రకారం చూస్తే నిజమేనేమో కానీ చిన్న చిన్న ఆవు దూడలను చంపడం ఎందుకో మరింత అనాగరికంగా అనిపిస్తుంది. నేను మొదటి పోస్ట్ లో ప్రస్తావించినట్టు వీటి ప్రేవులనుండే చీజ్ తయారి లో ఉపయోగించే రేన్నేట్ ఎంజైమ్ సేకరిస్తారు.

ఫొ గ్రా (Foie Gras) అన్నది బాతు లివర్ తో చేసే ఒక రకమైన ఫ్రెంచ్ వంట. అయితే ఆ లివర్ ఎంత ఎక్కువ కొవ్వుపట్టి ఉంటే అంత రుచి (అంత ఖరీదు కూడా). అందువల్ల వాటి లివర్ కి బాగా కొవ్వు పట్టడానికి ఆ బాతులకి బాగా తిండి తినిపిస్తారు. బాతులు మాత్రం వాటి పొట్ట నిండాక ఇంక తినవు కదా.. అందుకని వాటిని పట్టుకుని బలవంతంగా నోరు తెరిచి ఒక పైపు దాని పొట్టలోకి పెట్టి మెషిన్ తో ఆ ఆహారాన్ని సరాసరి కడుపులోకి పంప్ చేస్తారు. ఈ పద్ధతి ఫ్రాన్స్ లో వందల సంవత్సరాల నుండి ఉన్నదే. అమెరికాలో ఫొ గ్రా (Foie Gras) తినడం, అమ్మడం బ్యాన్ చెయ్యమని అప్పుడప్పుడూ కొంతమంది జంతు ప్రేమికులు ధర్నాలు చెయ్యడం కనిపిస్తూ ఉంటుంది.

అలాగే చికెన్లో thigh meat తో పోల్చి చూస్తే breast meat కి అమెరికాలో డిమాండ్ ఎక్కువ. అందుకోసం ఇక్కడి వాళ్ళు ఏం చేస్తారంటే వాటి జీన్స్‌ని మార్పు చేసి, కోడిలో బ్రెస్ట్ పార్ట్ మాములుకన్నా ఎక్కువ పెరిగేలా చేస్తారు. అయితే పైన ఉన్న బ్రెస్ట్ పార్ట్ బరువుకీ, కింద కాళ్ళకి ఉన్న స్టామినాకీ మ్యాచ్ అవక.. అంటే ఆ అధిక బరువుని చిన్న కాళ్ళు మొయ్యలేక అవి లేచి రెండు మూడు అడుగులు కూడా వెయ్యలేవు. ఎప్పుడు కూర్చునే ఉంటాయి.


కోళ్లలో గుడ్ల ఉత్పత్తి పెంచడానికి "forced molting " అనే పద్ధతి ఒకటి ఉంటుంది. అదేంటంటే కోళ్ళు ఒకసారి గుడ్లు పెట్టే దశ దాటాక, వాటికి తిండి పెట్టకుండా ఒక రెండు వారాలు వాటి కడుపు పూర్తిగా మాడుస్తారు. అవి ఆకలితో ఒక రెండు వారాలు అలమటించాక తరువాత వాటికి మళ్ళీ ఫుల్ గా తిండి పెడతారు. ఇలా చెయ్యడం వల్ల అవి మళ్ళీ మరోసారి గుడ్లు పెట్టడమే కాకుండా గుడ్ల నాణ్యత కూడా పెరుగుతుందట.


ఇక ఇండియాలో పంది చంపడానికి మెడ లావుగా ఉండటం వల్ల కొయ్యడం కష్టమని దాన్ని చంపడానికి బ్రతికున్న పందిని డైరెక్ట్ గా మంటల్లో వేస్తే... అమెరికా లో lobster ని బ్రతికి ఉన్నదాన్ని డైరెక్ట్ గా మరుగుతున్న నీళ్ళలో వేస్తారు.   థాయిలాండ్ లో పబ్లిక్ గా బలుట్ (సగం ఎగ్ సగం ఎంబ్రియో) తింటే బెంగళూరులో ఇంతకన్నా ఘోరమయినది కాస్త సీక్రెట్ గా తింటారు. ఇలా చెప్పుకుంటూ పొతే పబ్లిక్ గా కొన్ని , సీక్రెట్ గా కొన్ని ఇలాంటివి ఎన్నెన్నో. 


ఇలా అధిక ఉత్పత్తి కోసం, రుచి కోసం అంటే సింపుల్ గా జంతువులని పెంచే యజమానుల లాభం కోసం అనేక క్రూరమయిన పద్ధతులు చాలా సాధారణంగా చలామణీ అయిపోతూ ఉంటాయి. అయితే వీటిల్లో కొన్ని ఎప్పటినుండో మన కల్చర్ లో ఇమిడిపోయి ఉన్నవి అయితే కొన్ని కార్పోరేట్ కంపెనీలు కొత్తగా కనిపెట్టినవి. అమెరికాలోని 80 % మీట్ ఇండస్ట్రి టైసన్ లాంటి మూడు నాలుగు కంపెనీల చేతుల్లో ఉందంటే మనం ఊహించవచ్చు ఆ మూడు కార్పొరేట్లు ఎంత పలుకుబడి కలిగి ఉంటాయో... వీళ్ళు అమెరికాలోని కొన్ని university లకు ఫండింగ్ ఇచ్చి.. అక్కడ జరిగే రిసెర్చ్ లో తమకు అనుగుణం గా రిజల్స్ వచ్చేలా ప్రభావితం చేస్తారని కొందరు చెవులు కోరుక్కుంటారు.

వాటిని పెంచే విధానాల్లో అనుసరించే అనైతిక పద్ధతులు పక్కన పెడితే మన భారతదేశం లాంటి అధిక జనసాంద్రత కలిగిన దేశాలు గమనించాల్సిన అంశం ఇంకోటి ఉంది.

ఎకోలజికల్ పిరమిడ్

అసలు ఏ ప్రాణి అయినా తిండి తినడానికి కారణం... తను జీవించడానికి కావాల్సిన శక్తి కోసం. అసలు ప్రపంచంలో జరిగే ప్రతి పనికి ఎంతో కొంత శక్తి అవసరం అవుతూ ఉంటుంది. శక్తి ఖర్చు పెట్టకుండా ఏ పని జరగదు. మన చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతిని గమనిస్తే, ప్రకృతిలోని శక్తి ఒక ప్రాణి నుండి ఇంకో ప్రాణికి ఎలా చేరవేయబడుతోందో చూడొచ్చు. 

ఉదాహరణకి పక్కనున్న పిరమిడ్ బొమ్మని చూడండి.

దాంట్లో కింద వరుసలో గడ్డి ఉంది. గడ్డి పెరగడానికి కావాల్సిన శక్తి ఎక్కడ నుండి వస్తుంది? సూర్యుడు నుండి. సూర్యరశ్మి ద్వారా లభించే శక్తిని గ్రహించి ఆహారం తయారు చేసుకోవడం ద్వారా గడ్డి పెరుగుతుంది. ఇప్పుడు రెండో వరుసలో ఉన్న గొల్లభామలను చూస్తే అవి బ్రతకడానికి కావాల్సిన శక్తి అవి ఆ గడ్డిని తినడం ద్వారా పొందుతాయి.  అలా మూడో మెట్టులో ఉన్న కప్పలు ఆ గొల్లభామలను తినడం ద్వారా శక్తిని పొందితే, నాలుగో మెట్టులో ఉన్న గ్రద్ద కప్పలను తినడం ద్వారా పొందుతాయి. ఆ తరువాత ఆ గ్రద్ద చనిపోయినప్పుడు భూమిలో కలిస్తే అక్కడుండే బ్యాక్టీరియా ఆ గ్రద్ద కళేబరం తిని బ్రతుకుతాయి అనుకోండి. ఇది ప్రకృతిలో సహజంగా అమలు జరుగుతుండే ఫుడ్ చైన్. ప్రకృతిలోని ప్రతీ జంతువూ ఖచ్చితం గా ఈ ఫుడ్ చైన్ లో ఏదో ఒక స్థాయిలో భాగమై ఉంటుంది. అయితే ఇలా ఒక ప్రాణి నుండి ఒక ప్రాణి కి శక్తి ట్రాన్స్ఫర్ అయినప్పుడు కింద మెట్టులొ మొక్కల దగ్గర ఉత్పన్నమయిన శక్తి మొత్తం పై మెట్టు లొ ఉన్న గ్రద్దవరకూ చేరదు. ఈ ఫుడ్ చైన్ లొ ఉన్న ప్రాణులన్ని కొంత శక్తి ఖర్చుపెడతాయి  కాబట్టి కొంత శక్తి మద్య లొ నస్టం పొయి కొంతే పైకి చేరుతుంది. ఒక లేయర్ నుండి ఆ పై లేయర్ చేరేటపుడల్లా కొంచెం శక్తి నస్టపొతున్నాం అనుకుంటే శక్తిని తయారు చేస్తే మొక్కలు లేక జంతువు ఉన్న లేయర్ నుండి దానికి ఉపయోగించుకునే లేయర్ ఉన్న జంతువు వరకూ మద్యలొ ఎన్ని జంతువులు (లేయర్స్) ఉంటే అంత శక్తి నస్టపొతాం అన్నమాట. 

ఇప్పుడు కొన్ని సింపుల్ లెక్కల సహాయంతో మనుష్యుల ఉదాహరణ చూద్దాం.

మొదటి వరుసలో మొక్కజొన్న, రెండో వరుసలో కోళ్ళు, మూడో వరుసలో మనుషులు ఉన్నారు అనుకుందాం. ఇప్పుడు లెక్కల ప్రకారం చూస్తే.. ఒక ఎకరం పొలంలో పండించిన మొక్కజొన్న డైరెక్ట్ గా మనుషులు తింటే అది ఒక 1000 మందికి సరిపోతుంది అనుకుంటే, అదే ఎకరం మొక్కజొన్న పంట ముందు రెండో వరుసలో ఉన్న కోళ్ళకు తినిపించి ఆ కోళ్ళను మనుషులు తింటే అది కేవలం 500 మందికి మాత్రమే సరిపోతుంది. ఎందుకంటే మొక్కలు ఉన్న లేయర్ కి మనిషి ఉన్న లేయర్ కి మద్య లో కోడి ఉన్న లేయేర్ ఉంది కాబట్టి కొంత శక్తి అక్కడ నష్టపోతున్నాం. అంటే ఆహార ధాన్యాలు పండించే వనరులు పరిమితంగా ఉన్న మనలాంటి దేశంలో ఈ పాయింట్ చాలా ముఖ్యమయినది. ఉన్న పంటపొలంలో జంతువులు తినే పశుగ్రాసం పెంచి అవి తిని పెరిగిన జంతువులను మనం తినడం కన్నా ఉన్న ఆ పంటపొలంలో నేరుగా మనం తినే వాటినే పండించడం వల్ల మనకి ఆహార ధాన్యాల కొరత రాకుండా నివారించవచ్చు. అసలే మన దేశం లో జనాభా పెరిగినంత వేగం గా ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి రేటు పెరగడం లేదు. ఈ కారణం వల్లనే అధిక జనాభా ఉన్న ఇండియా, చైనా లాంటి దేశాల ప్రజలు ఎక్కువ మాంసాహారం వైపు మళ్ళితే దాని ప్రభావం మిగతా ప్రపంచం మీద తప్పనిసరిగా ఉంటుంది. 

ఇక ఆరోగ్యపరంగా శాకాహారానికి మాంసాహారంతో పోలిస్తే అనేక రకాలైన ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి.  కొలెస్టరాల్ వల్ల వచ్చే గుండె సంబంధిత సమస్యలు, కాన్సర్ లాంటి జబ్బులు రాకుండా నివారించడానికి మాంసాహారం కన్నా శాకాహారం తినడం మేలైనది అని అందరికీ తెల్సినదే. వేగన్స్ లా పూర్తిస్థాయి ప్లాంట్ బేస్డ్ ఆహారం తింటే కొన్ని రకాల డెఫిషియన్సీలు ఎదురయ్యే సమస్య ఉంది కానీ మన భారతీయుల శాకాహార నిర్వచనం ప్రకారం తింటే అంటే లాక్టోవెజిటేరియనిజం వల్ల ఒక గొప్ప అడ్వాంటేజ్ ఉంది. అదేంటంటే, మాంసాహారం తినకపోవడం వల్ల శాకాహారంలో లభ్యం కానీ కొన్ని పోషకాలు అంటే ప్రోటీన్లు, B12 లాంటి విటమిన్లు పాలు, పాల ఉత్పత్తుల నుండి పొందవచ్చు. అందువల్ల భారతీయ శాకాహారులగా ఉండటంవల్ల కోల్పోయే పోషకపదార్ధాలు అంటూ పెద్దగా ఏం ఉండవు.

మాంసాహార ఉత్పత్తి పరిశ్రమలు అవలంబిస్తున్న ఈ బ్యాడ్ ప్రాక్టీసస్ కి ఈ నాన్వెజిటేరియన్లు ఎంతవరకూ బాధ్యులు ? మాంసాహారం తినేవాళ్ళు ప్రత్యక్షంగా చేసే ఘోరాలు ఏం లేకపోయినా, ఆయా ఉత్పత్తులు తినడం ద్వారా పరోక్షంగా ఈ అనైతిక పద్ధతులను అవలంబించేవారిని ప్రోత్సహించినట్టే అవుతుందా ? ఎక్కువమంది మాంసాహారం వైపు మొగ్గుచూపడం వల్ల పైన ఎకొలాజికల్ పిరమిడ్ పేరాలో చెప్పినట్టు లిమిటెడ్ వనరులున్న మన లాంటి దేశంలో ఆహారకొరతకి పరోక్షంగా కారణం అవుతున్నారా?

 - మంచు

తిండి గొడవలు (Part 2 of 4) - మతం చెప్పిందే వేదమా ?

*** శ్రీ రామ ***

ఒకసారి నా కొలీగ్ ఒకడు భారతీయ హిందువుల్లో అధిక శాతం శాకాహారులే ఎందుకు ఉంటారు, మాంసాహారం తినే కొద్దిమంది హిందువులు కూడా బీఫ్ (ఆవు)ని ఎందుకు తినరు అని అడిగాడు. అతను అన్నట్టు హిందువుల్లో మెజారిటీ శాకాహారులు అన్నది తప్పేమో కానీ మాంసాహారం తినేవాళ్ళలో మాత్రం చాలామంది బీఫ్ తినడానికి ఇష్టపడరనేది నిజమే కదా.

అసలు ఒక మనిషి శాకాహారిగా లేక మాంసాహారిగా బ్రతకాలని ఎప్పుడు ఎవరు నిర్ణయిస్తారు అన్నది ఒకసారి చూస్తే, 99 శాతం కేసుల్లో అది వారు పుట్టిన కుటుంబ నేపథ్యం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆ మనిషి శాకాహారుల ఇంట్లో పుడితే శాకాహారి, లేకపోతే మాంసాహారి అవుతాడు. అంతే కానీ తనకు తాను ఇష్టపడి కోరి తన ఆహారపు అలవాట్లు మార్చుకున్న సందర్భాలు తక్కువే ఉంటాయి. కొంతమంది మాంసాహారులు ఆరోగ్యపరమయిన కారణాల వల్ల అయితేనేమి, వేగన్స్ లా మిగతా జంతుజాలం పట్ల ఉన్న కన్సర్న్ వల్ల అయితేనేమి , లేక జీవిత భాగస్వామి వెజ్ అవడం వల్ల లేక సింపుల్ గా తినడం సహించక శాకాహారులుగా మారడం ఈ మధ్య కొంచెం తరచుగానే చూస్తున్నాం కానీ చిన్నప్పటినుండి శాకాహారుల ఇంట్లో పుట్టి పెరిగి కాలేజికి వెళ్ళాకో లేక పరాయి దేశం వెళ్ళాకో లేక నాన్ వెజ్ జీవిత భాగస్వామి వల్లొ మాంసాహారులగా మారడం మాత్రం చాలా తక్కువనే చెప్పుకోవాలి.

మనిషి ఆహారపు అలవాట్ల మీద తను నమ్మే మతం యొక్క ప్రభావం అయితే చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకి హిందువుల్లో అధికశాతం శాకాహారులుగా జీవించడానికి మతం (కొన్ని కులాల వారికే అనుకోండి) ముఖ్య కారణం ఇంకా చెప్పాలంటే ఏకైక కారణం. అలాగే మాంసాహారం తినే హిందువుల్లో కూడా చాలామంది బీఫ్ తినకపోవడానికి కూడా "ఆవు మనకి చాలా పవిత్రమయిన జంతువు, గోహత్య మహాపాతకం " అన్న మతపరమయిన నమ్మకం కూడా ఒక కారణం. హిందువుల్లో కూడా ఒకానొక సమయంలో మాంసాహారం  (ఆవుమాంసంతో) సహా తినేవారు అని చాలా మంది వినేవుంటారు. అలాగే చాలా తెగలలో లానే జంతు బలులు కు  హిందూమతం వ్యతిరేకం కాదు. పూర్వాకాలంలో యజ్ఞయాగాదులు నిర్వహించినప్పుడు చివర్లో జంతువులని బలి ఇచ్చి ఆ మాంసాన్ని పంక్తి లో అందరితో కలసి భుజించేవారని కూడా వినే ఉంటారు. మరి అలాంటిది ఎప్పుడు కొంతమంది హిందువులు ఇలా పూర్తి స్థాయి శాకాహారానికి మారిపోయారు అన్న ప్రశ్న రావచ్చు. అలాగే సడన్ గా "గోహత్య మహాపాతకం" అన్న కాన్సెప్ట్ ఎందుకు పుట్టింది అని. 

ఆహారపుటలవాట్లకి సంబంధించిన విషయాల్లో ఉండే ప్రతీ మతపరమయిన ఆంక్షల వెనుక సమాజానికి మంచి చేసే (కనీసం అప్పటి పరిస్థితులకి సరి అయినది) అంశం ఉంటుంది అని నా నమ్మకం. అసలు ఆహారపు అలవాట్లనే కాదు మతపరమయిన ఏ నియమనిభందనల వెనుకయినా సాంఘీక సంక్షేమమో , ప్రకృతి రక్షణొ లేక బలమైన వర్గాలకి చెందినవారికి లాభం కలిగించే స్వార్ధపరమయిన కుట్రొ .... ఇలాంటి కారణం ఏదో ఒకటి ఖచ్చితం గా ఉంటుంది కానీ కేవలం దేవుడికి ఇది ఇష్టం ఉంటుంది అని ర్యాండం గా ఊహించి అయితే మాత్రం ఉండదు అని నా అభిప్రాయం.

ఇంకో రకంగా చెప్పాలంటే సమాజంలో ఎక్కువమంది దేవుడిని నమ్మేవారు ఉంటారు కాబట్టి ఏదయినా ఒక నియమం అందరూ పాటించేలా చెయ్యాలంటే దానికి మతపరమయిన లంకె ఒకటి అటాచ్ చేస్తే బాగా వర్కవుట్ అవుతుంది అన్నమాట. హిందూ మతమనే కాదు ప్రతీ మతంలో తాము తినే ఆహారానికి సంబంధించి కొన్ని నియమనిబంధనలు ఉంటాయి.

ఉదాహరణకి కొంతమంది క్రైస్తవులు శుక్రవారం కేవలం చేపలు మాత్రమే తింటారు. పూర్వాకాలంలో ఒకానొకప్పుడు ప్రజలందరూ రెడ్ మీట్ (బీఫ్ లాంటివి) తినడానికి బాగా అలవాటు పడి చేపలు తినడం బాగా తగ్గించేసారట. అదే జీవనాధారంగా బ్రతుకుతున్న మత్స్యకారుల సంపాదన తగ్గి జీవనం కష్టం అవడంతో వాళ్ళు వెళ్ళి అప్పటి మతాధికారులకి మొరపెట్టుకున్నారట. వీళ్ళను ఆదుకోవాలంటే ప్రజల చేత కనీసం అప్పుడప్పుడు అయినా చేపలు తినేలా చెయ్యాలి. మరి రుచికరమయిన రెడ్ మీట్ వదిలేసి చేపలు తినమని చెప్తే ఎవరు తింటారు. అప్పుడు పుట్టిందే ఈ శుక్రవారం చేపల రూల్ అన్నమాట. వారంలో మనం చేసే పాపాలు తొలగిపోయి పరిశుద్ధంగా ఉండాలి అంటే వారంలో ఒక రోజు ఉపవాసం చెయ్యాలని, జీసస్ చనిపోయింది శుక్రవారం కాబట్టి ఆ రోజు ఉపవాసం చెయ్యడానికి సరైన రోజు అని మతాధికారులు కొత్త సంగతి చెప్పారన్నమాట. వాళ్ళకి చేపలు మాంసాహారం క్రిందకి రాదు కాబట్టి చేపలు తినడం వారికి ఉపవాసం క్రిందే లెక్క.

పైన చెప్పుకున్నది సంఘంలో ఒక వర్గానికి చెందిన ప్రజలను ఆదుకోవడం కోసం పుట్టిన మతపరమయిన నిబంధన. అలాగే ప్రజల ఆరోగ్యం దృష్టిలో పెట్టుకుని ఆహారపుటలవాట్లలో ఆంక్షలు విధిస్తూ పుట్టిన మతపరమయిన నియమాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకి ముస్లింల హలాల్ పద్ధతి.

ముస్లింలలో వాళ్ళు తినబోయే జంతువులను ఎంచుకోవడానికి, వాటిని చంపే విధానానికి సంభందించి కొన్ని ఖచ్చితమయిన నిబంధనలున్నాయి. ఈ నిబంధనల ప్రకారం చంపినవే తినడానికి అర్హత పొందుతాయి (హలాల్) లేకపోతే అవి తినడానికి అనర్హం (హరాం) అన్నమాట. ఈ నియమాలు కొన్ని విశ్లేషిస్తే మనకి వాటి వెనుక ఉన్న సైంటిఫిక్ రీజన్స్ కూడా కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకి 

• చంపబోయే జంతువుని (చేప తప్ప) జాగ్రత్తగా పట్టుకుని పక్కకు పడుకోబెట్టి పదునయిన చాకు తీసుకుని దాని jugular veins మాత్రం జాగ్రత్తగా కోసి రక్తం అంతా పోయేవరకు ఉంచి అప్పుడు మిగతా భాగాలు కొయ్యాలి. పైన "జాగ్రత్తగా" పట్టుకుని అని రాసింది వెటకారం కాదు. నిజంగానే చాలా సున్నితంగా హేండిల్ చేస్తారు. రక్తంలో యూరిక్ యాసిడ్ ఉంటుంది కాబట్టి రక్తం ఉన్నమాంసం తినడం ఆరోగ్యానికి మంచిది కాదని ఆ నిబంధన పెట్టి ఉంటారు అని కొంతమంది నమ్మకం.
• అలాగే పంది మరియు మాంసాహారం తినే పక్షులు (గ్రద్ద) లాంటివి తినకూడదు అని ఇంకో నిబంధన ఉంది. దీనికి రెండు కారణాలు వాడుక లో ఉన్నాయి. ఒకటి... పైన చెప్పినట్టు ఆ jugular veins మాత్రమే కొయ్యడం పంది యొక్క శరీరాకృతితో కుదరదు (మెడ లావుగా ఉండటం వల్ల). అందువల్ల ముస్లింలలో కొందరు ఏమంటారంటే... "ఈ జంతువు తినొచ్చు అని దేవుడు అనుకుంటే దాని మెడ కూడా మేక, కోడిలా సన్నగా పెట్టకుండా ఇలా లావుగా పెట్టి jugular veins కొయ్యడం కుదరకుండా చెయ్యడు కదా... అందువల్ల మనం తినకూడదు" అని. రెండో కారణం అయితే పంది అపరిశుభ్రమయిన ప్రదేశాల్లో ఎక్కువ నివసిస్తుంది కాబట్టి, పంది మీద చాలా పేరాసైట్స్ నివాసం ఉంటాయి. అందువల్ల పందిని తింటే ఆ పేరాసైట్స్ మనుషులకి రోగకారణం అవుతాయి కాబట్టి పందిని తినకూడదు అని. నాకు కాస్త ప్రాక్టికల్ అనిపించేది రెండో కారణమే.
• అలాగే ఆల్రెడీ చనిపోయిన జంతువులు తినకూడదు అన్న ఇంకో నియమం ఉంది.  దానికి    "ఆ చనిపోయిన జంతువు ఏ జబ్బుతో చనిపోయిందో తెలీదు కాబట్టి తెలీకుండా తింటే ఆ జబ్బు మనుషులకి అంటుకుంటుంది" అన్న లాజిక్ కనిపిస్తుంది.

• వేరే జంతువులు వేటాడి కొంచెం తిని వదిలేసిన మాంసం మనం తినకూడదు అన్న ఇంకో నియమం "ఆ వేటాడి తిన్న జంతువుల నోటిలో రేబిస్ లాంటి వైరస్ ఉండి అది తరువాత ఆ మిగులు మాంసం తిన్నవారికి సోకవచ్చు" అన్న కారణంతోనూ, ఇలా హలాల్ లో ప్రతీ నిబంధనకి అనేక రకాల కారణాలు వెతకొచ్చు. 

వాటిలో కొన్ని ఇప్పటి పరిస్థితులకి వర్తించకపోవచ్చు, అసమంజసంగా అనిపించవచ్చు. అన్నీ ఆంక్షలకి సవరణలు ఉన్నట్టు హలాల్ కి కూడా ఒక మినహాయింపు ఉంటుంది. హలాల్ మీట్ దొరక్కపోతే నాన్ హలాల్ మీట్ తినొచ్చు అని ఖురాన్ లోనే రాసి ఉంది. ఇంచుమించు ఇవే కారణాలతో యూదులు పంది, షెల్ ఫిష్ (రొయ్యలు, lobster , పీతలు) లాంటివి తినరు. యూదుల కోషర్ ఫుడ్ మరిన్నిరూల్స్ తో నిండిఉంటుంది.

ఇవన్నీ చూసి నాకేమనిపిస్తుంది అంటే... మన హిందూమతం లో కూడా పూర్వకాలంలో బీఫ్ తిన్నా కూడా తరువాతి కాలంలో ఆవు యొక్క ఉపయోగాలు (పాలు మరియూ పాల ఉత్పత్తులు) దృష్టిలో పెట్టుకుని ఆవుల జాతి అంతరించిపోకుండా కాపాడటానికి, మాంసం కోసం ఆవుల్ని చంపడాన్ని అదుపులో ఉంచడం కోసం మతం పేరుతో ఒక నిభందన పెట్టి ఉంటారు. గోవుకి మన పురాణాల్లో కామధేనువనే స్థానం ఎలాగూ ఉంది కాబట్టి అది ఉపయోగించుకుని రెండూ కలసి వచ్చేలా పెట్టి ఉంటారు. గోహత్య మహాపాతకం, జంతుబలులు , చంపి దేవుడి కి ఆఫర్ చేస్తే తప్పులేదు, అహింస ఇవన్ని అసలు ఎందుకో అతికినట్టు అనిపించవు.

పైన చెప్పుకున్న ఉదాహరణలు అన్నీ చూసాక ఏ మతం పెట్టిన నియమనిభందనలు అయినా అవి  అప్పటి ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని, సాంఘీకసంక్షేమాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని పెట్టినట్టు అనిపిస్తుంది కాబట్టి ఆహారపు అలవాట్ల విషయంలో మతం చెప్పిందే వేదం అనుకోవచ్చు. కానీ వాటిలో చాలామటుకు అప్పటి అంటే ఆ రూల్స్ పెట్టే సమయానికి ఉన్న పరిస్తితులకి అనుగుణం గా ఏర్పడినవి. అయితే అవన్నీ ఇప్పుటి పరిస్తితులకి వర్తించాలని లేదు. కొన్ని ఆచార వ్యవహారాలు, నమ్మకాలు మారుతున్నకాలంతో పాటు అనేక సవరణలు దిద్దుబాట్ల తో మారుతూ వస్తున్నాయ్, కొన్ని కనుమరుగైపొయాయ్ కూడా . ఈ నమ్మకాలలో కొన్ని ఈనాటి పరిస్థితులకి వర్తించవు అనిపించినప్పుడు ఆయా నిబంధనలను సవరించడం కూడా తప్పు కాదు. ఎందుకంటే, మానవ మనుగడలో 'మార్పు' అనేది నిరంతరంగా జరిగే ప్రక్రియే. అలా సవరణలు చెయ్యాల్సిన, చేసుకోవాల్సిన అవసరం బాధ్యత అందరిమీదా ఉంటుంది. మన మతంలో ప్రస్తావించారన్న ఏకైక కారణం తో ప్రతీవిషయంలో విచక్షణ లేకుండా గుడ్డిగా అనుసరించాలని లేదు. మతం లో ఉన్న ఏ నియమం అయినా ఒక్కసారి దాని వెనుకున్న లాజికల్ రీజన్ అర్ధం చేసుకుంటే , ఇప్పటి పరిస్తితులలో అది అనుసరించాలో అక్కరలేదో మన కామన్‌సెన్స్ చెప్తుంది. 

- మంచు